Hulplijnen onderaan elke pagina

Schade door transitie — informeer, claim, herstel

In crisis?

Bel direct →

De architect van het Dutch Protocol en de vraag naar verantwoordelijkheid

Het behandelmodel dat de professionele standaard werd, is geen anoniem gegeven. Het heeft auteurs. Een uitvoerig portret in Genspect richt de aandacht op de eerste auteur ervan — en dat raakt precies de kern van elke schadeclaim: wie stond in voor de norm, en op welk bewijs?

Peggy Cohen-Kettenis is volgens het eindrapport van de Cass Review de ontwikkelaar van het model dat internationaal bekendstaat als het Dutch Protocol: puberteitsremming vanaf de vroege puberteit, gevolgd door cross-sekse hormonen en later chirurgie. Zij was oprichter van de Utrechtse genderkliniek, eerste auteur van de casusbeschrijving uit 1998 en mede-auteur van het artikel uit 2006 waarin het protocol verder is uitgewerkt (bron). Volgens de Cass Review is het in Nederland ontwikkeld en daarna in het Verenigd Koninkrijk en internationaal overgenomen.

Voor het leerstuk van de informed consent en de medische aansprakelijkheid is de herkomst van die standaard geen detail. De norm van de redelijk handelend vakgenoot leunt op de veronderstelde deugdelijkheid van het protocol. Zodra die deugdelijkheid ter discussie staat, verschuift de juridische lat mee.

Wat het Genspect-portret stelt

  • De follow-upcohorten waarop het protocol steunt, kenden volgens de auteur hoge uitval.
  • Zorgwekkende mortaliteitscijfers in vroege cohorten kregen weinig nadruk.
  • Een zelfrapportage-schaal (de Utrecht Gender Dysphoria Scale) kwam in de plaats van een volwaardige differentiaaldiagnose.
  • Dezelfde onderzoekers schreven zowel de primaire studies als de internationale richtlijnen die daarnaar verwezen.

Dit zijn de kwalificaties van de auteur, Hermes Postma. Wat hier juridisch telt, is niet één persoon aanwijzen, maar de onderbouwing van de standaard toetsen — precies wat de rechter bij een claim doet.

Waarom dit voor een claim uitmaakt

Onafhankelijke beoordelingen wijzen op onzekerheid in het bewijs: het Zweedse SBU (2022) vond het bewijs onvoldoende om de effecten van puberteitsremmers en hormonen op genderdysforie en psychosociaal welzijn te beoordelen (bron), en volgens de Cass Review bepleit de Finse richtlijn (2020) uiterste voorzichtigheid met puberteitsremmers onder de 18 (bron). Als de onderbouwing zo onzeker is, dan raakt dat de kern van informed consent: is er destijds volledig en eerlijk geïnformeerd over onzekerheid en onomkeerbaarheid? Zie ook Het Dutch Protocol als professionele standaard.

Verder lezen

Een uitgebreid, met bronnen onderbouwd profiel van Cohen-Kettenis en het protocol staat in het dossier op dutchprotocol.nl. Het oorspronkelijke essay is te lezen bij Genspect.

Bronnen

Postma H. (2026) Peggy Cohen-Kettenis: The Dutch Architect of a Global Medical Scandal, Genspect / Inspecting Gender. — Cohen-Kettenis P. & van Goozen S. (1998). — Delemarre-van de Waal H. & Cohen-Kettenis P. (2006). — Cass H. (2024) Independent Review of Gender Identity Services for Children and Young People, NHS England. — SBU (2022). — COHERE Finland (2020). — dutchprotocol.nl, dossier Personen.