Hulplijnen onderaan elke pagina

Schade door transitie — informeer, claim, herstel

In crisis?

Bel direct →

Het Dutch Protocol als professionele standaard — waarom Smeehuijzen c.s. dat betwisten

Wie een civiele claim instelt na schade door transitiezorg, stuit op één centrale vraag: wat was de norm waaraan de behandelaar zich had moeten houden? In een aansprakelijkheidszaak toetst de rechter aan de medisch-professionele standaard van het goed hulpverlenerschap (art. 7:453 BW). De verdediging zal dan wijzen op het Dutch Protocol als de geldende standaard voor genderzorg aan kinderen. Hoogleraar privaatrecht J.L. Smeehuijzen (VU) betoogt samen met J. Smids en C. Hoekstra dat die redenering niet houdbaar is — zie NJB 2023/1772, afl. 25.

Een protocol vult niet automatisch de norm in

Medische protocollen spelen normaal een sleutelrol bij de invulling van de professionele standaard. De rechter neemt een vakinhoudelijk protocol vaak over als concrete invulling van wat een goed hulpverlener doet. Dat is praktisch: de rechter is geen arts en leunt op het oordeel van de beroepsgroep. Maar Smeehuijzen c.s. stellen dat een protocol die rol alleen kan vervullen wanneer het aan drie voorwaarden voldoet. Voldoet het daar niet aan, dan mag de rechter het niet kritiekloos als bindende norm hanteren.

Voorwaarde 1: het protocol moet evidence-based zijn

Een protocol ontleent zijn gezag aan de wetenschappelijke onderbouwing erachter. Smeehuijzen c.s. onderbouwen dat het zeer de vraag is of het Dutch Protocol aan deze eerste eis voldoet. Zie ook informed consent als leerstuk.

Voorwaarde 2: het protocol moet een beperkte medisch-ethische lading hebben

Volgens Smeehuijzen c.s. heeft het Dutch Protocol juist geen beperkte medisch-ethische lading: ook aan deze tweede eis zou niet zijn voldaan.

Voorwaarde 3: het protocol moet via een adequaat proces tot stand zijn gekomen

Een protocol is volgens Smeehuijzen c.s. alleen leidend als het in een adequaat proces tot stand is gebracht. Volgens hen is dat bij het Dutch Protocol niet het geval.

Het gevolg voor de aansprakelijkheidsclaim

De conclusie van Smeehuijzen c.s. is dat de civiele rechter het Dutch Protocol niet als leidraad behoort te nemen, mocht toepassing ervan tot aansprakelijkheidskwesties leiden. Zie hoe dit doorwerkt in medische aansprakelijkheid bij transitiezorg.

Internationale context

De auteurs wijzen erop dat in een reeks Europese landen waar het Dutch Protocol aanvankelijk navolging vond, men daarvan begint terug te komen. In een latere bijdrage schrijft Smeehuijzen dat landen als het Verenigd Koninkrijk en Zweden de praktijk van puberteitsremmers bij minderjarigen aan banden hebben gelegd (bron).

De vervolgvraag: de Gezondheidsraad

Smeehuijzen werkte deze lijn later door in een tweede bijdrage over de advisering door de Gezondheidsraad en het reguleringsklimaat rond puberteitsremming bij minderjarigen — NJB 2025/2811. Daarin onderzoekt hij of de advisering door de Gezondheidsraad voldoet aan de eisen van onafhankelijkheid en zorgvuldigheid, met aandacht voor de samenstelling van de commissie en het risico van belangenverstrengeling. Het advies zelf verscheen op 30 juni 2026.

De auteurspagina van Smeehuijzen bij het NJB: njb.nl/auteurs/lodewijk-smeehuijzen.

Hoe medische aansprakelijkheid werkt

Medische aansprakelijkheid